ශ්රී ලාංකික නිර්වින්දන වෛද්යවරයෙකු වන වෛද්ය කුමරු විජේරත්න මහතා විසින් හදිසි අවස්ථාවලදී රෝගීන්ගේ ජීවිත ආරක්ෂා කර ගැනීමට උපකාරී වන නවතම වෛද්ය උපකරණයක් නිර්මාණය කර ඇත. මෙම උපකරණය “Rapid Intubation Detector” (RID) ලෙස හඳුන්වන අතර, එය එන්ඩොට්රැකියල් නළය (Endotracheal Tube) හුස්ම ගැනීමේ මාර්ගයේ නිවැරදිව ස්ථානගත වී ඇති බව ක්ෂණිකව සහ විශ්වාසදායක ලෙස තහවුරු කර ගැනීමට භාවිතා කෙරේ.
නිර්වින්දන වෛද්යවරයෙකුගේ කාර්යභාරය සහ වගකීම.
වෛද්ය විජේරත්න මහතා පවසන පරිදි, සාර්ථක සැත්කමක් සඳහා ශල්ය වෛද්යවරයා පමණක් නොව නිර්වින්දන වෛද්යවරයා ද අතිශය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. සැත්කමකට පෙර රෝගියා ඇගයීම, අවදානම් හඳුනාගෙන ආරක්ෂිත සැලැස්මක් සකස් කිරීම, සැත්කම අතරතුර රෝගියාගේ ජීව විද්යාත්මක ක්රියාකාරිත්වය ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීම නිර්වින්දන වෛද්යවරයාගේ වගකීමකි.
විශේෂයෙන්ම, නිර්වින්දනයට ලක් කළ රෝගියෙකුට කෘත්රිමව හුස්ම ලබා දීම සඳහා එන්ඩොට්රැකියල් නළය නිවැරදිව ශ්වසන මාර්ගයට (Trachea) ඇතුළත් කිරීම සහ එය නිවැරදිව ස්ථානගත වී ඇති බව තහවුරු කර ගැනීම නිර්වින්දන වෛද්යවරයෙකුගේ ප්රධාන වගකීමක් වේ. අතපසුවීමකින් මෙම නළය ආහාර මාර්ගයට (Oesophagus) ඇතුළත් වුවහොත් එය රෝගියාගේ ජීවිතයට බරපතල තර්ජනයක් විය හැකිය.
දැනට පවතින සම්මත ක්රමයේ (Capnography) ඇති සීමාවන්.
දැනට ලොව පුරා මෙම නළයේ නිවැරදි පිහිටීම තහවුරු කර ගැනීම සඳහා භාවිතා කරන ප්රමිතිගත ක්රමය වන්නේ කැනෝග්රැෆි (Capnography) තාක්ෂණයයි. රෝගියා පිට කරන හුස්මෙහි ඇති කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (CO_{2}) ප්රමාණය මැනීම මෙහිදී සිදු කෙරේ. කෙසේ වෙතත්, වෛද්ය විජේරත්න මහතා පෙන්වා දෙන පරිදි මෙම ක්රමයේ සීමාවන් කිහිපයක් පවතී:
කාලය ගතවීම: නළය ස්ථානගත කළ පසු එය තහවුරු කර ගැනීමට තත්පර 20-30 ක පමණ කාලයක් ගත වේ. හදිසි අවස්ථාවකදී මෙම තත්පර කිහිපය ද ඉතා තීරණාත්මක විය හැකිය.
කෘත්රිම ශ්වසනය අවශ්ය වීම: කාබන් ඩයොක්සයිඩ් මට්ටම මැනීමට පෙර රෝගියාට කෘත්රිම ශ්වසනය ලබා දිය යුතු වේ. නළය වැරදීමකින් ආහාර මාර්ගයට ඇතුළත් වී ඇත්නම්, මෙමගින් ආමාශය පිම්බීම, වමනය ඇති වීම සහ එම වමනය පෙනහළු වලට යාම (Aspiration) වැනි බරපතල සංකූලතා ඇති විය හැකිය.
හෘදය ක්රියා විරහිත වූ රෝගීන් සඳහා භාවිතා කිරීමට අපහසු වීම: CPR ලබා දෙන රෝගීන්ගේ පෙනහළු වලට කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ගෙන ඒමක් සිදු නොවන බැවින්, මෙම ක්රමය මගින් නළයේ නිවැරදි පිහිටීම හඳුනා ගැනීම අපහසු වේ.
පිරිවැය අධික වීම: මෙය මිල අධික උපකරණයක් බැවින් ශ්රී ලංකාව වැනි සම්පත් සීමිත රටවල සෑම රෝහලකම භාවිතයට ගැනීම අපහසුය.
Rapid Intubation Detector (RID) හි සුවිශේෂීත්වය
වසර පහකට ආසන්න පර්යේෂණ සහ අත්හදා බැලීම් වල ප්රතිඵලයක් ලෙස නිර්මාණය කරන ලද RID උපකරණය, ඉහත සඳහන් කළ සීමාවන් මඟ හරවා ගැනීමට සමත් වී ඇත. මෙම උපකරණය ක්රියාත්මක වන්නේ නළය ගමන් කරන මාර්ගයේ පටක වල ඇති ප්රතිරෝධය (Tissue Resistance) මැනීම මගිනි. ශ්වසන මාර්ගයේ සහ ආහාර මාර්ගයේ පටක ප්රතිරෝධයන් එකිනෙකට වෙනස් බැවින්, නළය ඇතුළත් කළ විගසම තත්පරයකටත් අඩු කාලයකදී එය නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමට මෙම උපකරණයට හැකියාව ඇත.
RID උපකරණයේ ප්රධාන වාසි:
වේගවත් ප්රතිඵල: නළය ඇතුළත් කරන මොහොතේදීම, එනම් තත්පරයකටත් අඩු කාලයකදී ප්රතිඵල ලබාගත හැකිය.
ආරක්ෂිතයි: නළයේ පිහිටීම තහවුරු කිරීමට පෙර කෘත්රිම ශ්වසනය ලබාදීම අවශ්ය නොවේ.
CO_{2} මත රඳා නොපවතී: කාබන් ඩයොක්සයිඩ් මැනීම මත පදනම් නොවන බැවින්, CPR ලබන රෝගීන් සඳහා ද ඵලදායී ලෙස භාවිතා කළ හැකිය.
භාවිතයට පහසුයි: මෙය ඉතා කුඩා, සැහැල්ලු සහ සාක්කුවේ ගෙන යා හැකි උපකරණයකි.
අඩු පිරිවැය: සරල සැලසුමකින් යුක්ත බැවින් දැරිය හැකි මිලකට නිෂ්පාදනය කළ හැකිය.
වෛද්ය විජේරත්න මහතා මෙම උපකරණයේ දෘඪාංග (Hardware), මෘදුකාංග (Software) සහ ජංගම දුරකථන යෙදුම (Mobile App) යන සියල්ලම තමා විසින්ම නිර්මාණය කර ඇත.
සායනික පරීක්ෂණ සහ ජාත්යන්තර ඇගයීම්
කැලණිය විශ්ව විද්යාලයේ රාගම වෛද්ය පීඨයේ ආචාර ධර්ම සමාලෝචන කමිටුවේ අනුමැතිය ලබා ගැනීමෙන් පසු, සැලසුම්ගත සැත්කම් සඳහා පැමිණි රෝගීන් යොදා ගනිමින් මෙම උපකරණය සායනිකව පරීක්ෂා කර ඇත. එහිදී සාම්ප්රදායික Capnography ක්රමයට තත්පර 36 ක් පමණ ගත වන විට, RID උපකරණය මගින් ආසන්න වශයෙන් තත්පරයකදී නිවැරදි ප්රතිඵල ලබාගත හැකි බව තහවුරු වී ඇත.
මෙම නව නිපැයුම දේශීය මෙන්ම ජාත්යන්තර තලයේ ද ඇගයීමට ලක්ව ඇත. 2024 දී තුර්කියේ ඉස්තාන්බුල් නුවර පැවති European Airway Management Society (EAMS) වාර්ෂික සමුළුවට ද මෙය ඉදිරිපත් කර ඇත. එසේම 2025 දී ඉතාලියේ ෆ්ලොරන්ස් නුවර පැවති World Airway Management Meeting (WAMM) සමුළුවේදී ද මෙය ප්රදර්ශනය කිරීමේ අවස්ථාව හිමිවී තිබේ. එහිදී ලොව පිළිගත් නිර්වින්දන විශේෂඥ වෛද්යවරුන් වන එංගලන්තයේ මහාචාර්ය ටිම් කුක් (Prof. Tim Cook), ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ මහාචාර්ය පැට්රික් ඔලොමු (Prof. Patrick Olomu) සහ Laryngeal Mask Airway (LMA) හි නිර්මාතෘ මහාචාර්ය ආර්චි බ්රේන් (Prof. Archie Brain) යන මහත්වරුන්ගෙන් ද මෙම නව නිපැයුමට ඉතා ඉහළ ප්රතිචාර ලැබී ඇත.
මෙම උපකරණය සඳහා දැනටමත් ශ්රී ලංකා ජාතික බුද්ධිමය දේපළ කාර්යාලයෙන් පේටන්ට් බලපත්රයක් (LK/P/1/22891) හිමි වී ඇති අතර, ලෝක බුද්ධිමය දේපළ සංවිධානය (WIPO) හරහා ජාත්යන්තර පේටන්ට් අයදුම්පතක් ද (PCT/IB2024/050518) ගොනු කර ඇත. තවද එක්සත් ජනපදය, ඕස්ට්රේලියාව, එක්සත් රාජධානිය, ඉන්දියාව සහ චීනය යන රටවල ද පේටන්ට් අයදුම්පත් ඉදිරිපත් කර තිබේ.
අනාගතයේදී මෙම RID උපකරණය, වෙද නළාව (Stethoscope) මෙන් හදිසි ප්රතිකාර සපයන සෑම වෛද්යවරයෙකුගේම සාක්කුවේ තිබිය යුතු අත්යවශ්ය උපකරණයක් බවට පත් වනු ඇති බව වෛද්ය විජේරත්න මහතාගේ විශ්වාසයයි. මෙය ලොව පුරා සම්මත වෛද්ය උපකරණයක් බවට පත් කිරීම ඔහුගේ ප්රධාන සිහිනය වන අතර, එමගින් එක් ජීවිතයක් හෝ බේරාගත හැකි නම් එය තම වසර ගණනාවක කැපවීමට ලැබෙන ඉහළම අගය කිරීම බව එතුමා පවසයි.
Shalinda Jayasinghe
